Wat zijn de eisen voor verkeersregelaars bij werken naast het spoor?

Verkeersregelaars die werken naast het spoor moeten voldoen aan specifieke eisen die verder gaan dan de standaard BRL9101-certificering. De nabijheid van actieve spoorinfrastructuur brengt extra veiligheidsrisico’s met zich mee, waardoor ProRail en de geldende wet- en regelgeving aanvullende eisen stellen aan zowel de regelaar zelf als de organisatie die hem inzet. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over de verplichtingen voor verkeersregelaars bij spoorwerkzaamheden.

Welke certificering is verplicht voor verkeersregelaars bij spoorwerkzaamheden?

Voor verkeersregelaars bij spoorwerkzaamheden is de BRL9101-certificering de basisvereiste voor het regelen van verkeer op de openbare weg naast het spoor. Wanneer werkzaamheden plaatsvinden in of direct grenzend aan de spoorzone, is aanvullend de VCA-certificering (Veiligheid, Gezondheid en Milieu Checklist Aannemers) verplicht, en in veel gevallen ook een door ProRail erkende veiligheidsinstructie.

De BRL9101-certificering garandeert dat een verkeersregelaar bevoegd is om verkeer te regelen op de openbare weg. Dit certificaat is wettelijk verplicht voor iedere verkeersregelaar in Nederland en vormt de absolute basis. Maar bij spoorwerkzaamheden stopt het daar niet. ProRail hanteert aanvullende toelatingseisen voor iedereen die in de directe omgeving van het spoor actief is.

Concreet betekent dit dat verkeersregelaars die werkzaam zijn binnen de zogenoemde veiligheidszone van het spoor ook moeten beschikken over een geldig VCA-certificaat. Afhankelijk van de aard van de werkzaamheden en de afstand tot het spoor kan een volledige VCA of een VCA Basis volstaan. Daarnaast vereist ProRail bij werkzaamheden op of nabij het spoor dat betrokkenen een specifieke veiligheidsinstructie hebben gevolgd die door ProRail zelf wordt erkend.

Voor projectleiders en aannemers is het belangrijk te weten dat zij verantwoordelijk zijn voor het controleren van deze certificeringen voordat de verkeersregelaar zijn werkzaamheden aanvangt. Een gecertificeerde verkeersregelaar inzetten die alleen over BRL9101 beschikt maar niet over de vereiste aanvullende certificaten, is bij spoorwerkzaamheden onvoldoende en kan leiden tot stillegging van het werk.

Wat is de veilige afstand die verkeersregelaars moeten aanhouden bij het spoor?

Verkeersregelaars moeten bij actief spoor een minimale vrije ruimte van 1,5 meter aanhouden tot de buitenste rail. Dit wordt de vrijruimte of veiligheidszone genoemd. Wanneer er geen treinen rijden maar de bovenleiding nog onder spanning staat, gelden aanvullende afstandsregels voor de elektrische veiligheid.

De 1,5 meter vrije ruimte is de absolute ondergrens en geldt als het spoor in gebruik is. In de praktijk hanteert ProRail bredere veiligheidszones die afhankelijk zijn van de rijsnelheid van treinen op dat traject. Bij hogere rijsnelheden ontstaat er meer turbulentie en is de kans op het wegwaaien van materialen groter, wat de veiligheidszone vergroot.

Vrije ruimte bij elektrische bovenleidingen

Wanneer de bovenleiding onder spanning staat, geldt een minimale veiligheidsafstand van 1,5 meter tot de bovenleiding zelf. Dit is niet alleen relevant voor de verkeersregelaar, maar ook voor het materieel dat hij bij zich draagt. Hoge borden of palen die te dicht bij de bovenleiding komen, kunnen gevaarlijke situaties veroorzaken.

Werkzaamheden binnen de vrije ruimte

Wanneer werkzaamheden plaatsvinden waarbij de vrije ruimte niet gehandhaafd kan worden, moet het spoor worden buitengesteld. Dit betekent dat het spoor tijdelijk buiten gebruik wordt gesteld en de spanning van de bovenleiding wordt gehaald. Pas dan mogen mensen en materieel dichter bij het spoor komen. Dit proces verloopt altijd via een aanvraag bij ProRail en vereist de aanwezigheid van een Veiligheidsbeambte Spoor (VBS).

{div style=”all:unset!important;display:block!important;box-sizing:border-box!important;font-family:’Open Sans’,sans-serif!important;background:#0f73e6!important;border-radius:6px!important;padding:32px 40px!important;margin:40px 0!important;display:flex!important;align-items:center!important;justify-content:space-between!important;gap:24px!important;flex-wrap:wrap!important;box-shadow:0 4px 16px rgba(15,115,230,0.25)!important;”} {div style=”all:unset!important;display:block!important;box-sizing:border-box!important;flex:1 1 300px!important;”} {div style=”all:unset!important;display:block!important;font-family:Poppins,sans-serif!important;font-size:22px!important;font-weight:700!important;color:#ffffff!important;line-height:1.3!important;margin:0 0 8px 0!important;letter-spacing:-0.4px!important;”}Verkeersregelaars nodig voor uw project?{/div} {div style=”all:unset!important;display:block!important;font-family:’Open Sans’,sans-serif!important;font-size:14px!important;font-weight:400!important;color:rgba(255,255,255,0.85)!important;line-height:1.6!important;margin:0!important;”}Wij staan 24/7 klaar. Ook voor spoedaanvragen. Vraag vandaag nog een vrijblijvend adviesgesprek aan.{/div} {/div} {a href=”https://traffic-people.nl/contact/” style=”all:unset!important;display:inline-block!important;box-sizing:border-box!important;font-family:Poppins,sans-serif!important;background:#ffffff!important;color:#0f73e6!important;font-size:14px!important;font-weight:700!important;text-transform:uppercase!important;letter-spacing:0.5px!important;padding:14px 28px!important;border-radius:5px!important;cursor:pointer!important;white-space:nowrap!important;text-decoration:none!important;flex-shrink:0!important;”}Neem contact op →{/a} {/div}

Wie is verantwoordelijk voor de veiligheid van verkeersregelaars in de spoorzone?

De hoofdaannemer of de opdrachtnemer die de werkzaamheden uitvoert, draagt de eindverantwoordelijkheid voor de veiligheid van iedereen in de spoorzone, inclusief de verkeersregelaars. ProRail stelt als beheerder van het spoornetwerk aanvullende eisen en kan toezicht houden, maar de operationele veiligheidsverantwoordelijkheid ligt bij de uitvoerende partij.

In de praktijk werkt dit als volgt: de aannemer of het infrabedrijf dat de opdracht van ProRail of een gemeente heeft ontvangen, is verantwoordelijk voor het opstellen van een veiligheidsplan. In dat plan staat beschreven hoe de werkzaamheden veilig worden uitgevoerd, welke zones van toepassing zijn en welke functionarissen aanwezig moeten zijn.

Een cruciale rol in de spoorzone is weggelegd voor de Veiligheidsbeambte Spoor (VBS). Deze functionaris is specifiek opgeleid en gecertificeerd om toezicht te houden op de veiligheid bij werkzaamheden nabij het spoor. De VBS geeft het sein veilig voor het betreden van de spoorzone en is bevoegd om werkzaamheden stil te leggen als de veiligheid in het geding komt. De verkeersregelaar valt onder het toezicht van de VBS zodra hij zich in of nabij de spoorzone bevindt.

Voor projectleiders bij bouwbedrijven of infrabedrijven is het van belang dit vooraf goed te organiseren. De verkeersregelaar infrastructuur die wordt ingezet, moet weten wie de VBS is, hoe de communicatie verloopt en wat de afgesproken procedures zijn bij een calamiteit.

Welke persoonlijke beschermingsmiddelen zijn verplicht naast het spoor?

Verkeersregelaars die werken naast het spoor zijn verplicht minimaal een klasse 3 veiligheidshesje of veiligheidsvest te dragen, aangevuld met een veiligheidshelm en veiligheidsschoenen met stalen neus. Dit is de basisuitrusting die geldt voor iedereen die actief is in een werkzone nabij het spoor.

De klasse 3 hoogzichtbaarheidskleding is de zwaarste categorie en biedt de beste zichtbaarheid voor machinisten en weggebruikers. Voor verkeersregelaars die al gewend zijn aan het werken op de openbare weg is dit herkenbaar, maar de aanvullende eisen bij spoorwerkzaamheden gaan verder dan bij reguliere wegwerkzaamheden.

Afhankelijk van de situatie kunnen aanvullende beschermingsmiddelen verplicht zijn:

Gehoorbescherming bij werkzaamheden waarbij treinen op korte afstand passeren
Veiligheidsbril wanneer er gevaar bestaat voor rondvliegende deeltjes
Handschoenen bij het hanteren van materiaal in de spoorzone
Signaalfluiten of portofoon voor communicatie met de VBS en andere teamleden

De exacte PBM-eisen worden vastgelegd in het veiligheidsplan van de aannemer en kunnen per project verschillen. Het is de verantwoordelijkheid van de aannemer om de verkeersregelaar vooraf te informeren over welke middelen verplicht zijn en ervoor te zorgen dat deze beschikbaar zijn op de werklocatie.

Wanneer is een aparte verkeersregelaar verplicht bij spoorwerkzaamheden?

Een aparte verkeersregelaar is verplicht bij spoorwerkzaamheden zodra de werkzaamheden de doorstroming of veiligheid van het verkeer op de aangrenzende openbare weg beïnvloeden. Dit is het geval wanneer rijstroken worden afgesloten, omleidingsroutes worden ingesteld of wanneer bouwmaterieel de openbare weg kruist.

Bij werkzaamheden naast het spoor die volledig binnen het spoorbeheergebied plaatsvinden en geen invloed hebben op het openbare wegverkeer, is een verkeersregelaar op de openbare weg strikt genomen niet altijd verplicht. Zodra er echter een wisselwerking is tussen de werkzaamheden en het reguliere verkeer, verandert dat.

Situaties waarbij een verkeersregelaar infrastructuur doorgaans verplicht is:

Werkzaamheden waarbij zwaar materieel de openbare weg op- of afrijdt via een tijdelijke in- of uitrit
Gedeeltelijke of volledige afsluiting van een rijstrook naast het spoor
Omleidingsroutes die door woonwijken of drukke kruispunten lopen
Treinstremmingen waarbij vervangend busvervoer rijdt en extra verkeersdruk ontstaat
Calamiteiten waarbij het spoortracé en de aangrenzende weg gelijktijdig worden beïnvloed

De gemeente of het bevoegd gezag bepaalt uiteindelijk via de vergunningverlening of een verkeersregelaar verplicht is. Een goed verkeersplan, opgesteld als onderdeel van de vergunningaanvraag, maakt duidelijk welke maatregelen nodig zijn. Bekijk voor een volledig overzicht van onze verkeersdiensten wat wij kunnen betekenen bij uw project.

Wij helpen dagelijks aannemers, infrabedrijven en netbeheerders bij het correct inzetten van verkeersregelaars bij complexe projecten, inclusief werkzaamheden naast het spoor. Lees meer over ons en onze werkwijze, of neem contact op voor een vrijblijvend adviesgesprek over uw specifieke situatie.

Veelgestelde vragen

Hoe ver van tevoren moet ik een verkeersregelaar voor spoorwerkzaamheden aanvragen?

Voor verkeersregelaars bij spoorwerkzaamheden is het sterk aan te raden minimaal twee tot drie weken van tevoren te plannen. Dit geeft voldoende tijd om te controleren of de verkeersregelaar beschikt over alle vereiste certificaten (BRL9101, VCA en ProRail-veiligheidsinstructie), en om de afstemming met de VBS en het veiligheidsplan te regelen. Bij spoedaanvragen is het soms mogelijk om sneller te schakelen, maar de certificeringscontrole kan dit vertragen.

Wat gebeurt er als een verkeersregelaar tijdens de werkzaamheden niet meer aan de veiligheidseisen voldoet, bijvoorbeeld doordat een certificaat verloopt?

Als een certificaat tijdens een lopend project verloopt, mag de verkeersregelaar zijn werkzaamheden in de spoorzone niet voortzetten. De VBS of de aannemer is verplicht de betrokkene uit de veiligheidszone te verwijderen totdat een geldig certificaat is overlegd of een vervanger is ingezet. Om dit te voorkomen is het verstandig om bij aanvang van elk project de vervaldatums van alle vereiste certificaten te controleren en dit vast te leggen in het veiligheidsplan.

Kan één verkeersregelaar zowel de verkeersregeling op de weg als de veiligheid in de spoorzone combineren?

Nee, dit is in de praktijk niet mogelijk en ook niet toegestaan. De taak van de verkeersregelaar op de openbare weg vereist volledige aandacht en continue aanwezigheid op de aangewezen positie. Toezicht houden op de spoorzone is een afzonderlijke verantwoordelijkheid die toebehoort aan de Veiligheidsbeambte Spoor (VBS). Het samenvoegen van deze rollen vergroot het veiligheidsrisico aanzienlijk en is in strijd met de ProRail-richtlijnen.

Welke veelgemaakte fouten worden er gemaakt bij het inzetten van verkeersregelaars bij spoorwerkzaamheden?

Een veelvoorkomende fout is het inzetten van een verkeersregelaar met alleen een BRL9101-certificaat, zonder VCA-certificering of ProRail-veiligheidsinstructie. Daarnaast wordt de communicatiestructuur met de VBS vooraf regelmatig onvoldoende vastgelegd, waardoor er onduidelijkheid ontstaat over wie bij een calamiteit het sein geeft. Een andere fout is het niet tijdig aanvragen van de benodigde vergunningen, waardoor de inzet van de verkeersregelaar niet legaal kan starten op de geplande datum.

Gelden er andere eisen voor verkeersregelaars bij nachtelijke spoorwerkzaamheden?

Ja, bij nachtelijke werkzaamheden gelden aanvullende eisen op het gebied van zichtbaarheid en communicatie. Klasse 3 hoogzichtbaarheidskleding blijft verplicht, maar verlichting van de werkzone en de positie van de verkeersregelaar moet extra zijn geborgd. Daarnaast zijn de vermoeidheidsrisico's bij nachtwerk hoger, wat extra aandacht vraagt voor de inzetplanning. ProRail en de aannemer leggen deze specifieke eisen vast in het nachtelijke werkplan dat vooraf wordt goedgekeurd.

Is een verkeersregelaar ook verplicht bij kortdurende inspecties of metingen naast het spoor?

Dit hangt af van de locatie en de impact op het openbare verkeer. Bij kortdurende inspecties die volledig binnen het spoorbeheergebied plaatsvinden en geen invloed hebben op het wegverkeer, is een verkeersregelaar op de openbare weg niet altijd verplicht. Zodra er echter materieel of personeel via de openbare weg het terrein betreedt, of wanneer de inspectie plaatsvindt naast een rijbaan, is verkeersregeling doorgaans alsnog vereist. Raadpleeg altijd de gemeente en het bevoegd gezag voor de specifieke situatie.

Hoe verloopt de communicatie tussen de verkeersregelaar en de treindienstleider tijdens werkzaamheden?

De verkeersregelaar op de openbare weg communiceert in de meeste gevallen niet rechtstreeks met de treindienstleider. Die communicatielijn loopt via de Veiligheidsbeambte Spoor (VBS), die het centrale aanspreekpunt is voor alles wat zich in en rondom de spoorzone afspeelt. De verkeersregelaar is uitgerust met een portofoon voor contact met de VBS en andere teamleden, en handelt uitsluitend op basis van de instructies en het veiligheidsplan dat vooraf is opgesteld.